Bankaların Karlılıklarını Etkileyen Finansal Oranların Belirlenmesi; Türk Bankacılık Sektöründen Kanıtlar

Hasan Hüseyin Yıldırım; Nevzat Çalış; Şakir Sakarya

doi:10.37880/cumuiibf.1554459

TR EN

Bankaların Karlılıklarını Etkileyen Finansal Oranların Belirlenmesi; Türk Bankacılık Sektöründen Kanıtlar

Öz

Bankacılık sektörü ekonomi için kredilendirme ve likiditenin sağlanması açısından büyük bir öneme sahiptir. Bankacılık sektöründeki olumlu gelişmeler finansal piyasaları olumlu etkilerken olumsuz gelişmeler ve bozulmalar ise finansal piyasaları olumsuz etkilemektedir. Bankaların karlılık durumu hem bankların faaliyetlerini sürdürülebilir bir şekilde yürütmesi hem de sektörün büyümesi ve kredibilitesi açısından önem arz etmektedir. Gerek reel gerekse de finansal yatırım kararları verilirken bankaların karlılıkları yatırımcılar açısından takip edilmektedir. Bu noktada bankaların karlılıklarını nelerin etkilediğinin belirlenmesi karar vericiler tarafından belirlenmek istenmektedir. Bu çalışmada Türkiye’de faaliyet yürüten 21 bankanın 2002-2022 tarihleri arasındaki yıllık verilerinden hareketle bağımsız değişken olarak kullanılan 12 finansal oranın aktif karlılığı ve özsermaye karlılığı üzerindeki etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın analiz kısmında panel veri analizi yönteminden yararlanılarak panel regresyon analizi yapılmıştır. Çalışmada iki model oluşturulmuştur. Birinci modelde aktif karlılığı, ikinci modelde ise özsermaye karlılığı bağımlı değişken olarak seçilmiştir. Birinci modelde sermaye yeterliliği ve yp aktifler/ yp pasifler karlılığı pozitif etkilerken, faaliyet giderleri/ toplam aktif oranın karlılığı negatif etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. İkinci model için ise likit aktifler/kısa vadeli yükümlülükler, faaliyet giderleri/toplam aktifler ve döviz pozisyonu/özkaynak toplamının karlılığı negatif etkilediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Determination of Financial Ratios Affecting Banks' Profitability; Evidence from Turkish Banking Sector

Abstract

The banking sector plays a crucial role in supplying credit and liquidity to the economy. Positive advancements in the banking sector benefit financial markets, while negative events and disruptions can have a detrimental impact. The profitability of banks is essential for sustaining their operations and for fostering growth and credibility within the sector. When making both real and financial investment decisions, investors closely monitor bank profitability. At this stage, decision-makers aim to identify the factors that influence this profitability. This study aimed to assess the impact of 12 financial ratios, used as independent variables, on the ROA and ROE of 21 banks in the Turkish banking sector from 2002 to 2022. In the analysis part of the study, panel regression analysis was performed using panel data analysis method. Two models were developed in the study. In the first model, ROA serves as the dependent variable, while in the second model, ROE is the dependent variable. In the first model, it was concluded that capital adequacy and FX assets/ FX liabilities had a positive effect on profitability, while operating expenses / total assets ratio had a negative effect on ROA. For the second model, it was determined that the sum of liquid assets/short-term liabilities, operating expenses/total assets and foreign exchange position/equity had a negative impact on ROE.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışmayı destekleyen her hangi bir kurum bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Bu çalışmada açık erişimde bulunan veriler kullanılmış olup, her hangi bir etik sorunu bulunmamaktadır.

References

Afşar, A. (2007). Finansal Gelişme İle Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 36, 188-198.
Akgüneş, A. O. (2021). Finansal Risklerin Banka Karlılığı Üzerine Etkisi: BIST Banka Endeksi Üzerine Bir Uygulama. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 23(3), 556-576. https://doi.org/10.31460/mbdd.833699
Akkaynak, B. (2022). Türk Bankacılık Sektörünün Karlılığını Etkileyen İçsel Değişkenler. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 769-784. https://doi.org/10.38155/ksbd.1140347
Ata, H. A. (2009). Kriz Sonrası Türkiye’de Mevduat Bankaları Kârlılığına Etki Eden Faktörler, Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 10(2), 137-151.
Aydın, N., Delikanlı İ. U., Çabukel R., Erdal L. Erdal F., & Ergeç E. H. (2012). Bankacılık ve Sigortacılığa Giriş, Anadolu Üniversitesi Yayını, Eskişehir.
Bai, J., & Ng, S. (2004). A panic Attack on Unit Roots and Cointegration. Econometrica, 72(4), 1127-1177. https://doi.org/10.1111/j.1468-0262.2004.00528.x
Baltagi, B. H., & Wu, P. X. (1999). Unequally Spaced Panel Data Regressions with AR(1) Disturbances, Econometric Theory, 15, 814-823. https://doi.org/10.1017/S0266466699156020
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) (2024). Türk Bankacılık Sektörü Temel Göstergeleri, https://www.bddk.org.tr/Veri/EkGetir/8?ekId=243 (Erişim Tarihi: 28 Temmuz 2024).

Beck N. & Katz, J. N. (1995). What to do ( and Not to Do) with Time-Series Cross-Section Data, American Political Review, 89, 634-647. https://doi.org/10.2307/2082979
Breusch, T.S., & Pagan, A. R. (1980). The Lagrange Multiplier Test and Its Applications to Model Specification in Econometrics. The Review of Economic Studies, 239-253. https://doi.org/10.2307/2297111
Brown, M. B., & Forsythe, A. B. (1974). The Small Sample Behavior of Some Statistics Which Test The Equality of Severel Means, Technometrics, 16, 129-132. https://doi.org/10.1080/00401706.1974.10489158
Bumin, M. (2023). Türk Bankacılık Sektöründe Mevduat Bankalarının Karlılık Performansını Etkileyen Faktörlerin Panel Regresyon Analizi ile Belirlenmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (100), 135-152. https://doi.org/10.25095/mufad.1326939
Büyükoğlu, B. (2023). Yerli ve Yabancı Mevduat Bankalarında İçsel ve Dışsal Faktörlerin Karlılığa Etkileri. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 15(28), 104-121. https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1231993
Coşkuner, A., & Rençber, Ö. F. (2022). Bankaların Kârlılıklarını Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi: Çoklu Doğrusal Regresyon ve Gradyan Artırıcı Regresyon Ağacı Yöntemlerinin Karşılaştırılması. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(2), 212-224. https://doi.org/10.46849/guiibd.1141688
Çağıl, G., & Mukhtarov, S. (2014). Azerbaycan Ticari Bankacılık Sektörünün CAMELS Yöntemi İle Performans Analizi, Öneri Dergisi, 11(41), 77-94. https://doi.org/10.14783/od.v11i41.5000011406
Çalık, E. (2016). Geleneksel bankalar İle Katılım Bankalarının Finansal Performanslarının Basel III Kriterleri Açısından Kıyaslanması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
Çelik, S., & Kaya, F. (2019). Banka Kârlılığına Etki Eden Mikro Değişkenler: Türk Bankacılık Sektörü Üzerine Bir Araştırma. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 765-788. https://doi.org/10.11616/basbed.v19i49542.594328
Çiftçi, C., & D. Durusu-Çiftçi (2019). Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı Sonrası Türkiye’de Banka Kârlılığının Belirleyicileri, Sosyoekonomi, Vol. 27(39), 111-131. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2019.01.07
Erdoğan, A., & Acar, E. (2020). Bankacılık Sektöründe Kârlılığı Etkileyen Bankaya Özgü Faktörler: Türkiye’de Faaliyet Gösteren Özel Sermayeli Mevduat Bankaları Üzerine Bir Çalışma. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 57(654), 77-98.
Gujarati, D. N. & Porter, D. C. (2012).Temel Ekonometri, 5. Basımdan Çeviri, Çevirenler: Ümit Şenesen ve Gülay Günlük Şenesen, Literatür Yayıncılık, İstanbul.
Harris, R. D. F., & Tzavalis, E. (1999). Inference for Unit Roots in Dynamic Panels Where The Time Dimension is Fixed, Journal of Econometrics, 91, 201-226. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(98)00076-1
Hausman, J. A. (1978). Specification Test in Econometrics, Econometrica, 46(6), 1251-1271.
Işık, Ö., Yalman, İ. N., & Koşaroğlu, Ş. M. (2017). Türkiye’de Mevduat Bankalarının Kârlılığını Etkileyen Faktörler. İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(1), 362-380. https://doi: 10.20491/isarder.2017.249
Kalaycı, Ş. (2017). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, Dinamik Akademi, Ankara.
Kandemir, T., & Arıcı, N. D. (2013). Mevduat Bankalarında CAMELS Performans Değerleme Modeli Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma (2001-2010). Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 61-87.
Karaçor, Z. Ö., Mangır, F., Kodaz, Ş. S., & Kartal, M. (2017). Kamusal ve Özel Sermayeli Bankaların CAMELS Performans Analizi: Türkiye Örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2 (ICEFM 2017 Özel Sayısı / Special Issue of ICEFM 2017), 47-65.
Karagöz, Y. (2016). SPSS ve AMOS23 Uygulamalı İstatistiksel Analizler, Nobel Yayınevi, Ankara.
Kartal, M. T. (2018). Bankaların Finans Sektöründeki Önemi, Finansal İktisat, Orion Kitabevi, İstanbul.
Kılıç, Ç., & Fettahoğlu, A. (2005). Türk Bankacılık Sektörünün CAMELS Analizi ile Değerlendirilmesi, 9. Ulusal Finans Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 29 - 30 Eylül 2005, Nevşehir, s.89–128.
Konak, F., & Ergenoğlu, S. (2020). 2008 küresel finans krizi sonrası Türk bankacılık sektöründe performans değerlendirilmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(1), 242-263. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.740785
Levene, H. (1960). Robust Tests for Equality of Variance, Contributions to Probability and Statistics: Stanford, California, Stanford University Press, 278-292.
Öksüz, S., & Ali Ahmed Ali, I. M. (2023). Irak’taki bankaların karlılığını etkileyen faktörler. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13 (4), 1461-1475. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1379387
Öner, M. H. (2023). Finansal Derinleşmenin Banka Kârlılığına Etkisi: Türkiye’deki Katılım Bankaları Üzerine Bir Uygulama, İşletme Bilimi Dergisi, 11(3), 201-213. https://doi.org/10.22139/jobs.1371974
Özer, Y., Babuşcu, Ş., & Hazar, A. (2021). Bankaların Karlılığını Etkileyen İçsel ve Dışsal Faktörlerin Analizi–Türkiye Örneği (2008-2018). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 29-44.
Pesaran M. H. (2007). A Simple Panel Unit Root Test in The Presence of Cross Section Dependence, Journal of Applied Econometrics, 22(2), 265-312. https://doi.org/10.1002/jae.951
Peseran, M. H. H. M. (2004). General Diagnostic Test for Cross Section Dependence in Panels. Working Paper, University of Cambridge, Cambridge, United Kingdom.
Reis, Ş. G., Kılıç, Y., & Buğan, M. F. (2016). Banka Karlılığını Etkileyen Faktörler: Türkiye Örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (72), 21-36. https://doi.org/10.25095/mufad.396715
Sakarya, Ş. (2010). CAMELS Derecelendirme Sistemine Göre İMKB'deki Yerli ve Yabancı Sermayeli Bankaların Karşılaştırmalı Analizi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, Prof. Dr. Alaeddin YAVAŞÇA Özel Sayısı, 7-21.
Sarıkovanlık, V., Koy, A., Akkaya, M., Yıldırım, H.H., & Kantar, L. (2019). Finans Biliminde Ekonometri Uygulamaları, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
Sarıtaş, H., Uyar, S. K., & Gökçe, A. (2016). Banka Karlılığı İle Finansal Oranlar ve Makroekonomik Değişkenler Arasındaki İlişkilerin Sistem Dinamik Panel Veri Modeli İle Analizi: Türkiye Araştırması, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11, 87-108.
Sayılgan, G., & Yıldırım, O. (2009). Determinants Of Profitability in Turkish Banking Sector: 2002-2007. International Research Journal of Finance and Economics, 28, 207-214.
Sezal, L. (2024). Bankaların Kârlılığına Etki Eden Faktörlerin Tespiti: Türk Bankacılık Sektörü İçin Toda-Yamamoto Nedensellik Testi Bulguları, Verimlilik Dergisi, 58(2), 215-230. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1309122
Şeker, K., & Çemberlitaş, İ. (2022). Katılım Bankalarında Karlılığı Etkileyen İçsel ve Dışsal Faktörlerin Panel Veri Yöntemi ile Analizi Türkiye Örneği (2016-2021). Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 477-508. https://doi.org/10.33399/biibfad.1079844
Şenol, Z. (2019). Ekonomik ve Finansal Ülke Risklerin Banka Karlılığına Etkisi. OPUS International Journal of Society Researches, 12, 890-916. https://doi.org/10.26466/opus.601090
Şenol, Z., Öncül, M., & Alıcı, M. S. (2019). Banka Finansal Risklerinin Banka Karlılığına Etkisi, Journal of International Management Educational and Economics Perspectives, 7(2), 101-109.
Taşkın, F. D. (2011). Türkiye’de Ticari Bankaların Performansını Etkileyen Faktörler, Ege Akademik Bakış Dergisi, 11(2): 289-298.
Tatoğlu, F. Y. (2012). Panel Veri Ekonometrisi, Beta Yayıncılık, İstanbul.
Türkiye Bankalar Birliği(TBB) (2023). Bankalarımız kitabı 2023, https://www.tbb.org.tr/Content/Upload/istatistikiraporlar/ekler/4326/Bankalarimiz_2023.pdf (Erişim Tarihi: 31 Temmuz 2024).
Yaman, S. (2021). Bankalara Özgü Faktörlerin Banka Karlılığına Etkisi: Türkiye Bankacılık Sektörü Üzerine Panel Veri Analizi. İktisadi ve İdari Yaklaşımlar Dergisi, 3(2), s. 77-100.
Yetiz, F. (2016). Bankacılığın doğuşu ve Türk bankacılık sistemi. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(9), 107-117.
Yıldır, K., & İltaş, Y. (2021). Bankacılık Sektöründe Karlılığı Belirleyen Faktörlerin Analizi: Türkiye Örneği (2003-2019). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 2, 228-240.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Economic Theory (Other) , Finance and Investment (Other)

Journal Section

Research Article

Authors

Hasan Hüseyin Yıldırım ^*
0000-0002-5840-8418
Türkiye

Nevzat Çalış
0000-0002-5604-0728
Türkiye

Şakir Sakarya
0000-0003-2510-7384
Türkiye

Publication Date

April 30, 2025

Submission Date

September 22, 2024

Acceptance Date

January 24, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 26 Number: 2

DOI

https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1554459

IZ

https://izlik.org/JA58JP87KU

Cite

RIS / Bibtex

APA

Yıldırım, H. H., Çalış, N., & Sakarya, Ş. (2025). Bankaların Karlılıklarını Etkileyen Finansal Oranların Belirlenmesi; Türk Bankacılık Sektöründen Kanıtlar. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, 26(2), 374-388. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1554459

Cited By

Türk Bankacılık Sektöründe Likiditenin Belirleyicileri: Bankalara Özgü Faktörler Üzerine Bir Değerlendirme

BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi

https://doi.org/10.46520/bddkdergisi.1851631

BANKA FİNANSAL PERFORMANSLARININ HİBRİT GRİ İLİŞKİSEL ANALİZ YÖNTEMİ İLE İNCELENMESİ

International Journal of Management Economics and Business

https://doi.org/10.17130/ijmeb.1632884