SIĞINMA HAKKININ DIŞSALLAŞTIRILMASI VE EGEMENLİĞİN MEKÂNSAL DÖNÜŞÜMÜ: İTALYA-ARNAVUTLUK GÖÇ ANTLAŞMASI

Son yıllarda Avrupa Birliği üyesi devletlerin üçüncü ülkelerle kurdukları iş birliği modelleri aracılığıyla sığınma süreçlerini sınır ötesine taşıması göç yönetiminin temel öğelerinden birine dönüşmüştür. 2023 yılında İtalya ile Arnavutluk arasında imzalanan göç antlaşması bu eğilimin dikkate değer bir örneğini sunmaktadır. Bu antlaşmayı Avrupa Birliği’nin göç politikaları açısından ayırt edici bir örnek kılan temel özelliği sığınma başvurularının AB toprakları dışında işleme alınmasını kabul merkezlerinin kurulması ve sığınmacıların bu merkezlere fiilen transfer edilmesi yoluyla hayata geçirmiş olmasıdır. Bu çalışma, söz konusu antlaşmanın sığınma hakkı, egemenlik ve sınır kavramları üzerindeki etkilerini hukuki ve teorik bir düzeyde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma İtalya-Arnavutluk göç antlaşmasını doktriner hukuk analizi ve siyasal teori çerçevesinde ele alan nitel bir inceleme yürütmektedir. Bu kapsamda Antlaşma hükümleri Avrupa Birliği hukuku, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme kapsamında analiz edilmektedir. Bu bağlamda elde edilen bulgular Hannah Arendt, Giorgio Agamben ve Étienne Balibar’ın egemenlik, sınır ve istisna hâline ilişkin kuramsal yaklaşımlarıyla birlikte değerlendirilmektedir. Çalışma literatürde çoğunlukla güvenlik politikaları çerçevesinde ele alınan sığınma hakkının dışsallaştırılması olgusunu egemenliğin mekânsal dönüşümü çerçevesinde yeniden yorumlamaktadır. Bu bağlamda çalışma, İtalya-Arnavutluk göç antlaşmasının sığınma hakkının dışsallaştırılması sürecinde egemenliğin mekânsal dönüşümünü analiz etmek açısından önemli bir örnek olduğunu savunmaktadır. Ayrıca çalışma, Avrupa Birliği’nin dışsallaştırma literatürü bağlamında safe third country, offshore processing ve externalization of borders kavramlarıyla ilişki kurarak, İtalya-Arnavutluk göç antlaşmasındaki modelin offshore processing sığınma uygulamalarıyla benzerlikleri olduğunu ortaya koymaktadır.

In recent years, the relocation of asylum procedures beyond national borders through cooperation frameworks with third countries has become a central feature of migration governance among European Union Member States. The migration agreement signed between Italy and Albania in 2023 constitutes a particularly salient example of this trend. What renders this agreement distinctive within the context of EU migration policy is its explicit authorization of processing asylum applications outside EU territory, implemented through the establishment of reception centers and the physical transfer of asylum seekers to those facilities. This article examines the legal and theoretical implications of the Italy–Albania migration agreement with regard to the right to asylum, sovereignty, and the reconfiguration of borders. The study adopts a qualitative approach combining doctrinal legal analysis with insights from political theory. In this framework, the provisions of the agreement are analyzed in light of European Union law, the European Convention on Human Rights, and the 1951 Convention Relating to the Status of Refugees. The findings are subsequently interpreted through the theoretical perspectives of Hannah Arendt, Giorgio Agamben, and Étienne Balibar on sovereignty, borders, and the state of exception. The study reinterprets the externalization of the right to asylum, which is mostly addressed in the literature within the framework of security policies, within the framework of the spatial transformation of sovereignty. From this perspective, the Italy–Albania agreement represents a significant case for analyzing how sovereign responsibilities related to asylum are displaced and rearticulated across space. By situating the agreement within the EU externalization literature and engaging with concepts such as safe third country, offshore processing, and externalization of borders, the article demonstrates that the model institutionalized by the Italy–Albania agreement bears substantial similarities to offshore asylum processing practices observed in other jurisdictions.