SAHTE SİGORTALILIĞIN ÖNLENMESİNDE İSTEĞE BAĞLI SİGORTALILIK: MEVCUT YAPI VE REFORM ÖNERİLERİ

Fraudulent insured status refers to the practice of registering individuals as insured persons under Law No. 5510 on Social Insurance and General Health Insurance through false records and documentation, despite the absence of any actual employment relationship. This practice constitutes not only an unlawful act but also generates adverse consequences for the financial structure, institutional functioning, and actuarial balance of the social security system. It is observed that the current legislative framework predominantly adopts a corrective approach based on sanctions and inspections, while preventive mechanisms aimed at eliminating the structural causes of fraudulent insured status remain insufficient. This study addresses this gap through the lens of voluntary insurance. Employing a normative legal research methodology, the study evaluates the potential role of voluntary insurance in preventing fraudulent insured status and examines the capacity of its existing legal framework to support such a function. Within this context, several reform proposals are developed to strengthen the voluntary insurance system and enhance its effectiveness in preventing fraudulent insured status. These proposals include reducing the premium burden, exempting certain individuals from general health insurance premiums, providing income-based premium subsidies, expanding flexible payment options, extending coverage to sickness and maternity insurance branches, and reclassifying voluntary insurance under Article 4/I-(a) status. By implementing these measures, the study aims to reduce the economic and legal barriers to accessing social security and to eliminate individuals’ incentives to resort to unlawful methods. In conclusion, the study demonstrates that making voluntary insurance more accessible and functional could serve as an important policy instrument in the prevention of fraudulent insured status.

Sahte sigortalılık, fiilen çalışmayan kişilerin kayıt ve belgeler üzerinde yapılan gerçeğe aykırı işlemlerle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında sigortalı gösterilmesi olgusunu ifade etmektedir. Söz konusu uygulama, yalnızca hukuka aykırı bir işlem niteliği taşımamakta; aynı zamanda sosyal güvenlik sisteminin mali yapısı, kurumsal işleyişi ve aktüeryal dengesi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Yürürlükteki mevzuatın ağırlıklı olarak yaptırım ve denetim odaklı düzeltici bir yapı benimsediği, sahte sigortalılığı doğuran yapısal nedenleri ortadan kaldırmaya yönelik önleyici mekanizmaların ise yetersiz kaldığı görülmektedir. Çalışma, söz konusu boşluğu isteğe bağlı sigortalılık ekseninde ele almaktadır. Normatif hukuk araştırması yöntemiyle yürütülen çalışmada, isteğe bağlı sigortalılığın sahte sigortalılığın önlenmesinde üstlenebileceği rol değerlendirilmekte ve mevcut hukuki yapısının bu rolü destekleme kapasitesi incelenmektedir. Bu kapsamda, isteğe bağlı sigortalılık sisteminin güçlendirilerek sahte sigortalılığın önlenmesine yönelik çeşitli reform önerileri geliştirilmiştir. Söz konusu öneriler arasında; prim yükünün azaltılması, genel sağlık sigortası priminden belirli kişilerin muaf tutulması, gelir düzeyine göre prim desteği sağlanması, esnek ödeme imkânlarının genişletilmesi, hastalık ve analık sigortalarının kapsama alınması ile isteğe bağlı sigortalılığın 4/I-(a) statüsüne taşınması yer almaktadır. Böylelikle sosyal güvenlik sistemine erişimde karşılaşılan ekonomik ve hukuki engellerin azaltılması ve bireylerin hukuka aykırı yöntemlere yönelme eğilimlerinin ortadan kaldırılması amaçlanmaktadır. Sonuç olarak çalışma, isteğe bağlı sigortalılığın daha erişilebilir ve işlevsel hâle getirilmesinin, sahte sigortalılığın önlenmesine katkı sağlayabilecek önemli bir politika aracı olabileceğini ortaya koymaktadır.