TEKNOLOJİNİN GÖLGESİNDEKİ KURUMLAR: ASIL KURUMSAL İKTİSATTAN YENİ KURUMSAL İKTİSADA TEKNOLOJİ-KURUM İLİŞKİSİNİN DÖNÜŞÜMÜ

Kurumsal yaklaşım, iktisadi çözümlemenin merkezine birey yerine kurumları yerleştirme iddiasıyla ortaya çıkmış bir araştırma programıdır. Ancak geleneğin kurucu metinleri incelendiğinde, iktisadi değişimde merkezi öğenin teknoloji olduğu görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu tercihin kurumsal iktisadın kendi araştırma programı içerisinde bir açmaz doğurduğunu ileri sürmektedir. Kurumlara analitik öncelik tanımayı amaçlayan gelenek, 'değişimin motorunu teknolojiye devrettiği ölçüde' kurumları ikincil bir konuma yerleştirmiştir. Bu durum kurumsal yapıların ampirik incelemelerdeki rolünün uzun süre teknolojinin gölgesinde kalmasına yol açmıştır. Çalışma, bu açmazı Veblen'in törensel-araçsal ayrımından Ayres'in sistematik olarak incelediği dikotomiye kadar izlemekte, Commons ve Mitchell'in gelenek içinden yönelttiği itirazları da bu izleğin kırılma noktaları olarak ele almaktadır. Bu itirazlar, eski ve yeni kurumsalcılık arasındaki geçişin yalnızca yöntemsel değil içeriksel bir dönüşüm taşıdığını da göstermektedir. Ardından açmazın Yeni Kurumsal İktisat içindeki çözümü tartışılmakta ve North ile Wallis'in dönüşüm ve işlem maliyetini ayrıştıran çözümlemesinin, kurumsal katkıyı maliyet cinsinden ifade edilebilir kılması bakımından belirleyici olduğu ileri sürülmektedir. Bu ayrım sayesinde kurumlar, teknolojinin dışsal olarak belirlediği çerçeveye uyum sağlayan pasif yapılar olmaktan çıkarak, belirli bir çıktı düzeyi için toplam maliyeti en aza indiren bileşimde, teknolojiyle eşanlı seçilen bir koşullayıcı hâline gelmektedir. Çalışma, kurumların ölçülebilir üretim faktörü olarak kurgulanmasına kuramsal zemin sağlayan formülasyonun bu adımla temellendiğini ve çağdaş kurum-performans yazını varsayımlarının bu biçimlendirmeyle tutarlı olduğunu savunmaktadır. Böylece Türkçe kurumsal iktisat yazınında yeterince incelenmemiş olan dönüşüm maliyeti-işlem maliyeti ayrımı tartışmaya açılmaktadır.

The institutional approach emerged as a research programme claiming to place institutions, rather than the individual, at the centre of economic analysis. The tradition's founding texts, however, reveal that the central element of economic change is technology. This study argues that this choice generates an impasse within institutional economics' own research programme. In delegating the engine of change to technology, a tradition that set out to grant analytical priority to institutions relegated institutions themselves to a secondary position. The role of institutional structures in empirical inquiry thus long remained in the shadow of technology. The study traces this impasse from Veblen's ceremonial–instrumental distinction to the dichotomy that Ayres examined systematically, and treats the objections raised from within the tradition by Commons and Mitchell as the breaking points of this trajectory. These objections further show that the transition from old to new institutionalism involves a transformation that is not merely methodological but also substantive. The study then discusses the resolution of the impasse within New Institutional Economics and argues that North and Wallis's analysis, which disaggregates transformation and transaction costs, is decisive in that it renders the institutional contribution expressible in terms of cost. By virtue of this distinction, institutions cease to be passive structures that adapt to a framework exogenously determined by technology and become a conditioning factor selected simultaneously with technology, in the combination that minimises total cost for a given level of output. The study contends that it is this step that grounds the formulation providing the theoretical basis for conceiving institutions as a measurable factor of production, and that the assumptions of the contemporary institutions–performance literature are consistent with this framing. The transformation cost–transaction cost distinction, which has received insufficient attention in the Turkish institutional economics literature, is thereby opened to discussion.