EARLY WARNING SYSTEMS FOR FORECASTING ECONOMIC CRISES: AN APPLICATION TO THE TURKISH ECONOMY

Küresel ekonomi tarihi, günümüze kadar pek çok yapısal ve konjonktürel kriz sürecine sahne olmuştur. Özellikle 1990 sonrasındaki finansal çalkantıların sıklığı, bu olguların önceden tahmin edilebilirliğine ve teorik açıklama modellerine yönelik tartışmaları derinleştirmiştir. Erken dönem çalışmalar finansal kırılganlık sınırlarını belirlemek adına kritik eşik değerlerine odaklanırken; güncel literatür, öncü göstergelerin tespiti doğrultusunda gelişmiş ekonometrik analiz yöntemlerine yönelmiştir. Bu bağlamda, olası sarsıntıların önceden tespiti amacıyla 'erken uyarı sistemleri' olarak adlandırılan ampirik modeller tasarlanmıştır. Geçmiş kriz dinamikleri ve makroekonomik değişkenler dikkate alındığında, geleceğe yönelik öngörülerde bulunmak son derece güç olsa da mümkündür. Önemli birer tahminleme aracı olan bu sistemler; ekonomideki büyük yıkımların önlenmesine ve politika yapıcıların proaktif kararlar almasına zemin hazırlamaktadır. Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde yaşanan ve yaşanması muhtemel kriz dalgalarına ilişkin öncü göstergeleri belirleyerek, erken sinyal mekanizmaları üzerine odaklanmaktadır. Bu kapsamda, kriz olasılıkları Ocak 2006–Mayıs 2022 dönemine ait aylık veriler çerçevesinde Probit modeliyle analiz edilmiştir. Kriz dönemlerinin tespiti amacıyla inşa edilen finansal baskı endeksi, modele bağımlı değişken olarak dahil edilmiştir. Elde edilen bulgular; TÜFE bazlı reel efektif döviz kuru, tüketici kredileri, döviz varlıkları, toplam rezervler, M1 para arzı ve BIST100 endeksinin kriz olasılığını açıklamada iktisadi ve istatistiksel açıdan yüksek anlamlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Çalışma ayrıca, finansal istikrarsızlıkların öngörülmesine yönelik politika önerileri sunarak erken uyarı mekanizmalarının etkinliğine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

The history of the global economy has witnessed numerous structural and cyclical crises up to the present day. In particular, the frequency of financial turmoil since the 1990s has intensified debates regarding the predictability of these phenomena and the theoretical models used to explain them. While early studies focused on critical threshold values to determine the limits of financial fragility, current literature has turned to advanced econometric analysis methods aimed at identifying leading indicators. In this context, empirical models known as “early warning systems” have been designed to detect potential shocks in advance. Although making predictions about the future is extremely difficult when considering past crisis dynamics and macroeconomic variables, it is still possible. As important forecasting tools, these systems lay the groundwork for preventing major economic disruptions and enabling policymakers to make proactive decisions. This study focuses on early signal mechanisms by identifying leading indicators related to past and potential future crisis waves in the Turkish economy. In this context, crisis probabilities were analyzed using a Probit model based on monthly data from January 2006 to May 2022. The financial stress index, constructed to identify crisis periods, was included in the model as the dependent variable. The findings indicate that the CPI-based real effective exchange rate, consumer loans, foreign exchange assets, total reserves, the M1 money supply, and the BIST100 index are highly significant from both an economic and statistical perspective in explaining the likelihood of a crisis. The study also aims to contribute to the effectiveness of early warning mechanisms by offering policy recommendations for forecasting financial instability.