Siyasal ve Kültürel Dönüşümü Ziya Gökalp’in Medeniyet Algısı Üzerinden Değerlendirmek

Ahmet Özkan; Zeynep Altunay

doi:10.37880/cumuiibf.1295940

TR EN

Siyasal ve Kültürel Dönüşümü Ziya Gökalp’in Medeniyet Algısı Üzerinden Değerlendirmek

Öz

İnsanlık tarihi boyunca pek çok medeniyet ortaya çıkmış ve ortaya çıkan medeniyetlere ilişkin analizler yapılmıştır. Yapılan bu analizler ve değerlendirmeler kişilerin ya da düşünürlerin hayat algılamalarına bağlı olarak şekillenmiştir. Bu noktada Türk düşünce tarihinde önemli bir mütefekkir olarak ön plana çıkan Ziya Gökalp; Türkleşmek, İslamlaşmak ve Muasırlaşmak temelinde bir medeniyet tahayyülü ortaya koymuştur. Bunun yanı sıra Türk, Türklük ve Türkçülük mefhumları üzerine pek çok çalışma yapmış, dönemine ve kendisinden sonrakilere ışık tutmuştur. Özellikle kültür kavramı üzerinde duran ve bu kavramı hars olarak kullanmayı tercih eden Gökalp; hars, mefkûre ve medeniyet kavramlarına yeni bir yaklaşım getirmiş ve bu kavramlar üzerinden toplumsal değişime ve siyasal dönüşüme katkı sunmuştur. Zira ortaya koyduğu çalışmalar ve yaklaşımlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde Türk düşünce dünyasında önemli izler bıraktığı görülmektedir. Bu bağlamda ele alınan çalışmada Ziya Gökalp’in biyografisi, kişisel özellikleri, hars ve medeniyet kavramlarına yaklaşımı ele alınacak ve yaşadığı dönemin siyasal ve kültürel yapısı başta olmak üzere sonrasında yaşanan dönüşüm tarihsel bir seyir içerisinde analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Evaluating Political and Cultural Transformation Through Ziya Gökalp’s Perception of Civilization

Abstract

Throughout human history, many civilizations have emerged and analyses have been made about the civilizations that have emerged. These analyses and evaluations have been shaped depending on the perception of life by individuals or thinkers. At this point, Ziya Gökalp, who came to the fore as an important thinker in the history of Turkish thought, put forward a civilization imagination on the basis of Turkification, Islamization and Modernization. In addition to this, he made many studies on the concepts of Turk, Turkishness and Turkism and shed light on his period and those after him. Gökalp, who especially focused on the concept of culture and preferred to use this concept as hars, brought a new approach to the concepts of culture, ideal and civilization and contributed to social change and political transformation through these concepts. When his studies and approaches are evaluated as a whole, it is seen that he left important traces in the Turkish world of thought. In this context, in this study, Ziya Gökalp's biography, personal characteristics, his approach to the concepts of heritage and civilization will be discussed and the political and cultural structure of the period in which he lived and the transformation that followed will be analyzed in a historical course.

Keywords

Kaynakça

Alkan, C. (2019). Eğitimci Ziya Gökalp. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 232-244. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001057
Anar, S. (1996). Ziya Gökalp (Cilt 14). İstanbul: TDV İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/gokalp-ziya
Baltacıoğlu, H. İ. (1964). Ziya Gökalp. Sosyoloji Konferansları(5), 1-7.
Bars, M. E. (2017). Ziya Gökalp ve Türkçülük Üzerine Bazı Değerlendirmeler. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 38-51.
Bonnett, A. (2002). Makers of the West: National Identity and Occidentalism in the Work of Fukuzawa Yukichi and Ziya Gökalp. Scottish Geographical Journal, 118(3), 165-182. https://doi.org/10.1080/00369220218737145
Bulut, Y. (2015). Sosyal ve Siyasal Arasına Sıkışmış Bir Düşünür: Ziya Gökalp ve Hars-Medeniyet Kuramı. Sosyoloji Konferansları(52), 79-110. https://doi.org/10.18368/IU/sk.58323
Çakmak, A. (2011). Ziya Gökalp ve Çağdaşlaşmak. Istanbul Journal of Sociological Studies(14), 47-61. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusoskon/issue/9536/119093 adresinden alındı
Çelik, C. (2006). Gökalp'in Bir Değişim Dinamiği Olarak Kültür-Medeniyet Teorisi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitütü Dergisi(21), 46-63. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/219367

Duverger, M. (2019). Siyasetin Sosyolojisi (12. b.). (Ş. Tekeli, Çev.) İstanbul: Varlık Yayınları.
Ergan, N. G. (2018). Türkiye'de Sosyoloji. E. B. Sağlam, A. Ö. Boyacıoğlu, & A. G. Bacak içinde, Sosyoloji (s. 619-689). Ankara: Siyasal Kitabevi.
Gökalp, Z. (1976). Türkçülüğün Esasları. (M. Kaplan, Dü.) Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı Yayınları.
Gökalp, Z. (1977a). Makaleler III. (O. Durusoy, Dü.) Ankara: Kültür Bakanlığı Ziya Gökalp Yayınları:283 Seri:2 No:13.
Gökalp, Z. (1977b). Makaleler IV. (F. R. Tuncor, Dü.) Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları:284 Seri:2 No:14.
Gökalp, Z. (1980). Makaleler IX. (Ş. Beysanoğlu, Dü.) İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları:359, Ziya Gökalp Serisi:15.
Gökalp, Z. (2015). Türk Medeniyet Tarihi. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları.
Gökalp, Z. (2016a). Altın Işık (2 b.). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Gökalp, Z. (2016b). Çınaraltı Yazıları. İstanbul: Ötürken Neşriyat.
Gökalp, Z. (2016c). Hars ve Medeniyet. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları.
Gökalp, Z. (2017a). Türkleşmek, İslâmlaşmaki Muasırlaşmak (4 b.). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Gökalp, Z. (2017b). Türk Medeniyeti Tarihi (3 b.). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Gökalp, Z. (2020). Türkçülüğün Esasları. Ankara: Panama Yayıncılık.
Grigoriadis, I. N., & Opçin-Kıdal, A. (2020). Imagining Turan: Homeland and its Political Implications in the Literary Work Hüseyinzade Ali (Turan) and Mehmet Ziya (Gökalp). Middle Eastern Studies, 482-495. https://doi.org/10.1080/00263206.2019.1706167
Güngör, E. (2019). Kültür Değişmesi ve Milliyetçilik. İstanbul: Yer-Su Yayınları.
Karpat, H. K. (2001). Ziya Gökalp'in Korporatifçilik, Millet-Milliyetçilik ve Çağdaş Medeniyet Kavramları Üzerine Bazı Düşünceler. H. K. Karpat içinde, Modern Türkiye'de Siyasi Düşünce - 1: Tanzimat ve Meşrutiyetin Birikimi (s. 328-333). Ankara: İletişim Yayınları.
Kongar, E. (1995). Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği (6. b.). Ankara: Remzi Kitabevi .
Mardin, Ş. (2020). Türk Modernleşmesi (27 b.). (M. Türköne, & T. Önder, Dü) İstanbul: İletişim Yayınları.
Marshall, G. (2021). Sosyoloji Sözlüğü (5 b.). (O. Akınhay, & D. Kömürcü, Çev.) Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
Nomer, N. (2016). Ziya Gökalp's Idea of Cultural Hybridity. British Journal of Middle Eastern Studies, 44(3), 408-428. https://doi.org/10.1080/13530194.2016.1197820
Okay, M. O. (1996). Ziya Gökalp (Cilt 14). İstanbul: TDV İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/gokalp-ziya#2-din-anlayisi
Özakpınar, Y. (1998). Kültür ve Medeniyet Üzerine Denemeler. İstanbul: Ötüken Yayınları.
Rıtzer, G., & Stepnısky, J. (2014). Sosyoloji Kuramları. (H. Hülür, Çev.) Ankara: DeKi Yayınları.
Sağlam, S. (2008). Ziya Gökalp. İ. v. Doğan, & Ç. Özdemir (Dü.) içinde, Türkiye'de Sosyoloji (Cilt I, s. 161-219). Ankara: Phoenix Yayınları.
tdk.gov.tr. (2023). Büyük Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı
Tokluoğlu, C. (2013). Ziya Gökalp ve Türkçülük. Ankara SBF Dergisi, 68(3), 113-139. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002289
Turhan, M. (2021). Kültür Değişmeleri (6 b.). Ankara: Altınordu Yayınları.
Uzer, U. (2013). The Kurdish Identity of Turkish Nationalist Thinkers: Ziya Gökalp and Ahmet Arvasi between Turkish Identity and Kurdish Ethnicity. Turkish Studies, 14(2), 394-409. https://doi.org/10.1080/14683849.2013.802900
Vergin, N. (2022). Siyasetin Sosyolojisi (19. b.). İstanbul: Doğan Kitap.
Yıldırım, A. (2013). Ziya Gökalp'te Toplumsal Değişme:"Kültür-Uygarlık Tezi". Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 1-20.
Yıldırım, M. (2020). Rönesans ve Reformasyon. ÇAKÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 184-210. https://dergipark.org.tr/tr/pub/karefad/issue/54628/711875

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyaset Bilimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Özkan ^*
0000-0001-9716-2687
Türkiye

Zeynep Altunay
0000-0002-6548-7994
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

28 Temmuz 2023

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2023

Gönderilme Tarihi

11 Mayıs 2023

Kabul Tarihi

5 Temmuz 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 24 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1295940

IZ

https://izlik.org/JA99DF58DW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özkan, A., & Altunay, Z. (2023). Siyasal ve Kültürel Dönüşümü Ziya Gökalp’in Medeniyet Algısı Üzerinden Değerlendirmek. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(3), 483-491. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1295940