Çalışanların İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyetlerinde Bireysel Farklılıkların Etkisi: Demiryolu Çalışanları Üzerine Bir Araştırma

Ayşenur Şahin Arslan; Şebnem Zorlutuna

doi:10.37880/cumuiibf.1749560

TR EN

Çalışanların İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyetlerinde Bireysel Farklılıkların Etkisi: Demiryolu Çalışanları Üzerine Bir Araştırma

Öz

Bu araştırma Türkiye’de demiryolu sektöründe imalat ve onarım faaliyetleri yürüten bir Kamu İktisadi Teşekkülü (KİT) çalışanlarının sahip olduğu bireysel faktörlerin, iş doyumu ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, tanımlayıcı ve sonuç çıkarıcı istatistiksel yöntemlerin kullanıldığı kesitsel bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Çalışmada literatürde sıkça ele alınan iki kavramsal yapı için, Likert tipi ölçek yöntemleri kullanılmıştır. Çalışanların iş doyumu algılarını ölçmeye yönelik “Minnesota İş Tatmini Ölçeği” ve “İşten Ayrılma Niyeti Ölçeği”nden yararlanılmıştır. Söz konusu ölçüm araçları 3 farklı kadroda çalışan 307 kişiye uygulanmış, 300 adet anket değerlendirmeye alınarak istatistikî analizler yapılmıştır. Araştırma kapsamında yaş, cinsiyet, medeni durum, çocuk sayısı, memleket, eğitim düzeyi, çalışma şekli, çalışma süresi, önceki çalışma deneyimi, önceki çalışma sektörü, çalışma hayatına başlama yaşı, ailede başka işçi/memur olması, ücret skalası ve gelecekteki çalışma koşulları hakkındaki beklenti değişkenleriyle iş tatmini ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Analiz sonucunda çalışanların tatmin ve işten ayrılma düzeyinin çeşitli bireysel faktörlerden etkilenerek değiştiği belirlenmiştir. Özellikle farklı kadro türlerinde çalışan bireylerin, eğitim düzeyleri, yaş grupları ve geleceğe yönelik beklentileri dikkate alındığında iş tatmini ve işten ayrılma niyetinin önemli ölçüde değiştiği görülmüştür. Analiz sonuçları, iş tatmini düzeyi arttıkça çalışanların işten ayrılma eğilimlerinin anlamlı biçimde azaldığını ortaya koymuştur. Bu ilişki, genel tatminin yanı sıra alt boyutlarda da gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

The Effect of Individual Differences on Employee Job Satisfaction and Intent to Leave: A Study on Railway Employees

Abstract

This research investigates the impact of employee-level variables on job satisfaction and turnover intentions within a Public Economic Organization (KİT) responsible for manufacturing and maintenance in Turkey’s railway industry. A cross-sectional approach was adopted, with data analyzed using a combination of descriptive statistics and inferential tests to examine group differences and associations. Two conceptual constructs identified from the literature were measured using Likert-type scales tailored to the study’s context. The “Minnesota Job Satisfaction Scale” and the “Job Separation Intention Scale” were used to measure employees' perceptions of job satisfaction. Out of 307 individuals surveyed across three occupational categories, 300 completed questionnaires were deemed suitable for statistical analysis. The study explored how job satisfaction and intention to leave were associated with key variables such as age, gender, marital status, number of children, place of origin, education level, work type, work duration, previous work experience, previous work sector, age of entry into the workforce, presence of other workers/civil servants in the family, salary scale, and expectations regarding future working conditions. Findings indicated that changes in job satisfaction and the tendency to leave were influenced by several personal characteristics among the employees surveyed. In particular, it was observed that job satisfaction and intention to leave the job varied significantly among individuals working in different types of positions, taking into account their educational levels, age groups, and future expectations. Results from the correlation analysis demonstrated that as overall job satisfaction and its sub-components increased, employees' intentions to leave the organization significantly decreased, indicating a strong inverse relationship.

Keywords

Kaynakça

Araslar, A. (2021). İş yükü ile iş-yaşam dengesinin işten ayrılma niyeti üzerine etkisi [Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Aycan, Z. (2001). Human resource management in Turkey‐Current issues and future challenges. International Journal of Manpower, 22(3), 252–260. https://doi.org/10.1108/01437720110398357
Aydın, A., Özmen, M., & Tekin, Ö. (2014). İş tatmini ve demografik özellikler arasındaki ilişkiler: Su ürünleri işletmeleri çalışanları üzerinde bir inceleme. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 57–72.
Bardakçı, S., & Ağzıtemiz, R. (2022). Tren makinistlerinin iş yükü algılarının aile-iş ve iş-aile çatışmaları üzerindeki etkisinin yapısal eşitlik modellemesi ile incelenmesi. Uluslararası İşletme Bilimi ve Uygulamaları Dergisi, 2(2), 113–130.
Biçer, C., & Erdoğan, F. (2025). Örgütlerde İş Tatmini ve İşe Bağlılığın İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi: Safranbolu Belediyesi Örneği. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 5(2), 106-133.
Brewer, GA ve Walker, RM (2013). Kamu Kuruluşlarında Personel Kısıtlamaları: Ödül ve Cezanın Örgütsel Performans Üzerindeki Etkisi. Kamu Yönetimi Dergisi, 73 , 121-131. doi/10.1111/j.1540-6210.2012.02681.x
Bright, L. (2008). Does public service motivation really make a difference on the job satisfaction and turnover intentions of public employees? The American Review of Public Administration, 38(2), 149–166. https://doi.org/10.1177/0275074008317248
Budak, A. (2016). Kamu sektöründe çalışanların iş tatmin düzeyi: Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve Nato Pol Tesisleri'nde bir uygulama [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.

Buelens, M. & Van den Broeck, H. (2007). An Analysis of Differences in Work Motivation between Public and Private Sector Organizations. Public Administration Review, 67(1), 65–74. http://www.jstor.org/stable/4624541
Cohen, A. (2007). Commitment before and after: An evaluation and reconceptualization of organizational commitment. Human Resource Management Review, 17(3), 336–354. https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2007.05.001
Cotton, J. L., & Tuttle, J. M. (1986). Employee turnover: A meta-analysis and review with implications for research. Academy of Management Review, 11(1), 55–70.
Çarıkçı, H., (2004), “Hizmet Đşletmelerinde Çalışan Kamu ve Özel Sektör Personelinin Đş Tatmininin Karşılaştırılması”, Amme İdaresi Dergisi, Cilt.37, Sayı, 4, ss.83-95.
Çetinceli, K. (2024). Örgütsel Özdeşleşme ve İşten Ayrılma Niyeti Arasındaki İlişki: Bir Meta Analiz Çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 634-653. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1156663
Çevik, O., & Deniz, V. (2021). Z kuşağının iş motivasyonu ve kariyer algılarına yönelik bir araştırma. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(24), 287–312. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.878042
DeSantis, V. S., & Durst, S. L. (1996). Comparing job satisfaction among public-and private-sector employees. The American Review of Public Administration, 26(3), 327–343. https://doi.org/10.1177/027507409602600305
Eğinli, T. A. (2009). Çalışanlarda iş doyumu: Kamu ve özel sektör çalışanlarının iş doyumuna yönelik bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(3), 35–52.
Emhan, A., & Gök, R. (2011). Bankacılık sektöründe personel memnuniyeti ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişkilerin araştırılması. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 51, 157–174.
Gan K-P, Lin Y and Wang Q. (2020). Public Service Motivation and Turnover Intention: Testing the Mediating Effects of Job Attitudes. Front. Psychol. 11:1289. doi: 10.3389/fpsyg.2020.01289
Gence, Z., Ural, S. A., & Aksu, E. (2024). İş tatmini ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkide iş yükü ve proaktif kişiliğin düzenleyici rolü: Havacılık sektöründe bir araştırma modeli. Human Factors in Aviation and Aerospace, 1(1), 56–70. https://doi.org/10.26650/hfaa.2024.1470873
Gök, G. A., Erdem, R., & Kurtuluş Yıldız, F. (2016). Dış kaynaktan yararlanma yoluyla çalıştırılan personelin iş ve yaşam doyumu düzeyleri arasındaki ilişki. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23, 43–55.
Grandey, A. A., Cordeiro, B. L., & Crouter, A. C. (2005). A meta-analysis of the work–family conflict and job satisfaction relationship. Journal of Applied Psychology, 90(1), 95–104.
Griffeth, R. W., Hom, P. W., & Gaertner, S. (2000). A meta-analysis of antecedents and correlates of employee turnover: Update, moderator tests, and research implications for the next millennium. Journal of Management, 26(3), 463–488.
https://doi.org/10.1177/014920630002600305
Güngör, B., & Çetin, S. (2018). İş tatmini algısının çalışanların demografik özelliklerine göre farklılıkları: Kastamonu ili kamu sektörü ve özel sektör kurumlarında bir araştırma. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 2(1), 50–73.
Herzberg, F., Mausner, B., & Snyderman, B. B. (1967). The motivation to work (2nd ed.). John Wiley & Sons.
Hodson, R. (1985). Gender differences in job satisfaction: Why aren’t women more dissatisfied? The Sociological Quarterly, 26(3), 385–399. https://doi.org/10.1111/j.1533-8525.1989.tb01527.x
Hur, H. ve Abner, G. (2024). What makes public employees want to leave their job? A meta-analysis of turnover intention predictors among public sector employees. Public Administration Review, 84 (1), 115–142. https://doi.org/10.1111/puar.13601
Judge, T. A., & Klinger, R. (2008). Job satisfaction: Subjective well-being at work. In M. Eid & R. J. Larsen (Eds.), The science of subjective well-being (pp. 393–413). Guilford Press.
Karataş, A. (2016). Örgütsel Bağlilik ve İşten Ayrilma (Kurum Değiştirme) Niyeti İlişkisi (Kamu Kurumlarinda Çalişan Personel Üzerinde Bir Araştirma). Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi(53), 71-83.
Kitapçı, H., Kaynak, R., & Ökten, S. (2015). Güçlendirmenin İş Tatmini ve İşten Ayrilma Niyetine Etkisi: Kamu ve Özel Sektörde Mukayeseli Bir Araştırma. International Review of Economics and Management, 1(1), 49-73. https://doi.org/10.18825/iremjournal.109059
Kök, M., & Çakıcı, A. (2016). Fabrika çalışanlarının iş memnuniyetini etkileyen etmenler. İnsan ve İnsan, 3(7), 67–84. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.280011
Locke, E. A. (1976). The nature and causes of job satisfaction. In M. D. Dunnette (Ed.), Handbook of industrial and organizational psychology (pp. 1297–1349). Rand McNally.
Lunau, T., Wahrendorf, M., Dragano, N., & Siegrist, J. (2014). Working conditions and depressive symptoms: Prospective results from the SHARE study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 11(6), 5984–5996.
March, J. G., & Simon, H. A. (1958). Organizations. John Wiley & Sons.
Meyer, J. P., Allen, N. J., & Smith, C. A. (1993). Commitment to organizations and occupations: Extension and test of a three-component conceptualization. Journal of Applied Psychology, 78(4), 538–551. https://doi.org/10.1037/0021-9010.78.4.538
Mimaroğlu, H. (2008). Psikolojik sözleşmenin personelin tutum ve davranışlarına etkileri: Tıbbi satış temsilcileri üzerinde bir araştırma [Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Mobley, W. H. (1977). Intermediate linkages in the relationship between job satisfaction and employee turnover. Journal of Applied Psychology, 62(2), 237–240. https://doi.org/10.1037/0021-9010.62.2.237
Moynihan, D. P., & Landuyt, N. (2008). Explaining turnover intention in state government: Examining the roles of gender, life cycle, and loyalty. Review of Public Personnel Administration, 28(2), 120–143. https://doi.org/10.1177/0734371X08315771
Muslim, D., Ilmi, Z., & Irwansyah, I. (2024). The effect of workload and work stress on officers’ performance and job satisfaction as intervening variable in municipal police unit, East Borneo Province. Asian Journal of Management, Entrepreneurship and Social Science, 4(1), 129–152. https://doi.org/10.63922/ajmesc.v4i01.613
Olcay, Z.F. (2021). Hızlı Tren Şantiyesinde Çalışanların Güvenlik İklimi Algıları ve İşten Ayrılma Niyetleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, İşletme Araştırmaları Dergisi, 13 (3), 2902-2915. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1297
Özaydın, M. M., & Özdemir, Ö. (2014). Çalışanların bireysel özelliklerinin iş tatmini üzerindeki etkileri: Bir kamu bankası örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 6(1), 251–281.
Özdamar, K. (2004). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi I. Kaan Kitabevi.
Öztürk, A. (2007). Ortaöğretim kimya öğretmenlerinin iş tatmini [Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Perry, J. L., & Wise, L. R. (1990). The motivational bases of public service. Public Administration Review, 50(3), 367–373.
Popkin, S. M., Morrow, S. L., Di Domenico, T. E., & Howarth, H. D. (2008). Age is more than just a number: Implications for an aging workforce in the US transportation sector. Applied Ergonomics, 39(5), 542–549. https://doi.org/10.1016/j.apergo.2008.02.003
Poyraz, Y., & Kama, U. (2008). Algilanan İş Güvencesinin, İş Tatmini, Örgütsel Bağlilik ve İşten Ayrilma Niyeti Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 143-164.
Price, J. L., & Mueller, C. W. (1981). A causal model of turnover for nurses. Academy of Management Journal, 24(3), 543–565. https://doi.org/10.5465/255574
Saracel, N., Taşseven, Ö., & Kaynak, E. (2016). Türkiye’de çalışan Y kuşağında iş tatmini-motivasyon ilişkisi. Social Sciences Research Journal, 5(1), 50–79.
Sarıkaya, K. E. (2017). İş koşullarının iş tatminine etkisi: Makinistler üzerine bir alan çalışması [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Schaufeli W. B. (2017). Applying the Job Demands-Resources model: A ‘how to’ guide to measuring and tackling work engagement and burnout. Organizational Dynamics, 46, 120-32. http://dx.doi.org/10.1016/j.orgdyn.2017.04.008
Smith, P. C. (1969). The measurement of satisfaction in work and retirement: A strategy for the study of attitudes. Rand McNally.
Spector, P. E. (1997). Job satisfaction: Application, assessment, causes, and consequences. Sage Publications.
Şimşir, İ., & Seyran, F. (2020). İş tatmininin önemi ve etkileri. Meyad Akademi, 1(1), 25–42.
Tett, R. P., & Meyer, J. P. (1993). Job satisfaction, organizational commitment, turnover intention, and turnover: Path analyses based on meta‐analytic findings. Personnel Psychology, 46(2), 259–293. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1993.tb00874.x
Toker, B. (2011). Job satisfaction of academic staff: An empirical study on Turkey. Quality Assurance in Education, 19(2), 156–169. https://doi.org/10.1108/09684881111125050
Tor, S. S., & Esengün, K. (2011). Örgütlerde iş tatminini etkileyen demografik faktörler ve verimlilik: Karaman gıda sektöründe bir uygulama. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1, 53–63.
Türker, N., & Öztürk, İ. (2016). İnfaz koruma memurlarının iş doyumu ve örgütsel bağlılıkları: Batı Karadeniz bölümü örneği. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 56–78.
Üzüm, B., & Özdemir, Y. (2019). Demografik değişkenlerin psikolojik sözleşme ile işten ayrılma niyeti ve kariyer yönetimi üzerine etkisi (bir banka örneği). Journal of Academic Value Studies, 3(16), 391–403.
Wright, B. E., & Davis, B. S. (2003). Job Satisfaction In The Public Sector: The Role of the Work Environment. The American Review of Public Administration, 33(1), 70-90. https://doi.org/10.1177/0275074002250254
Yavuz, M., & Akca, M. (2018). Çatışma, stres, tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti: Medeni durum ve cinsiyete göre farklılıkların incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(2), 827–846.
Yüceyılmaz, H., Oter, E. G., & Ertekin, H. İ. (2024). Yerel yönetim çalışanlarının mobbing algısı ve iş doyumu ilişkisi: Aydın ili belediyeleri örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39, 35–59. https://doi.org/10.20875/makusobed.1426843

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonometrik ve İstatistiksel Yöntemler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ayşenur Şahin Arslan
0009-0005-6607-7582
Türkiye

Şebnem Zorlutuna ^*
0000-0001-7683-3832
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

22 Ekim 2025

Yayımlanma Tarihi

29 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

23 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

30 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 26 Sayı: 4

DOI

https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1749560

IZ

https://izlik.org/JA27HA49SG

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Şahin Arslan, A., & Zorlutuna, Ş. (2025). Çalışanların İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyetlerinde Bireysel Farklılıkların Etkisi: Demiryolu Çalışanları Üzerine Bir Araştırma. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(4), 715-739. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1749560