FRANSA MERKEZ BANKASI’NIN BATI VE ORTA AFRİKA’DAKİ ROLÜ: BAĞIMLILIK KURAMI TEMELLİ BİR İNCELEME

This study aims to analyze how the monetary arrangements established by the French Central Bank (Banque de France) in West and Central African countries have generated relations of financial and fiscal dependency within the framework of dependency theory. The main motivation of the study is to examine whether African countries that formally gained political independence in the post-colonial period have continued to remain embedded in neo-colonial dependency relations through monetary policies and mechanisms of financial governance. Adopting a qualitative and interdisciplinary analytical framework, the study combines historical analysis, a critical International Political Economy perspective, and dependency theory. Methodologically, France’s monetary and institutional arrangements from the colonial era to the present are examined through the lens of historical continuities, with particular emphasis on the CFA franc system in relation to financial dependency and fiscal sovereignty. The findings indicate that the monetary structure sustained through the CFA franc significantly constrains the monetary policy autonomy of West and Central African countries, deepens their dependence on external financing, and shapes regional economic integration processes in favor of the core country. Moreover, the study reveals that this monetary arrangement exerts substantial influence not only on economic indicators but also on political decision-making mechanisms and development strategies. In this respect, the study contributes to the contemporary reassessment of dependency theory by demonstrating how financial dependency is reproduced through modern monetary mechanisms. At the same time, it seeks to develop critical policy implications concerning African countries’ pursuit of monetary sovereignty and regional economic integration strategies.

Bu çalışma, Fransa Merkez Bankası’nın (Banque de France) Batı ve Orta Afrika ülkelerinde oluşturduğu parasal düzenlemelerin, bağımlılık kuramı çerçevesinde nasıl bir finansal ve mali bağımlılık ilişkisi ürettiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel motivasyonu, sömürgecilik sonrası dönemde resmi bağımsızlıklarını kazanan Afrika ülkelerinin, para politikaları ve finansal yönetişim mekanizmaları aracılığıyla yeni-sömürgeci bağımlılık ilişkileri içinde kalmaya devam edip etmediklerini ortaya koymaktır. Çalışma, nitel ve disiplinlerarası bir analitik çerçeve benimseyerek tarihsel analiz, eleştirel Uluslararası Politik İktisat yaklaşımı ve bağımlılık kuramını birlikte kullanmaktadır. Yöntemsel olarak, Fransa’nın sömürgecilik döneminden günümüze uzanan parasal ve kurumsal düzenlemeleri tarihsel süreklilikler çerçevesinde incelenmiş; özellikle CFA frangı sistemi, finansal bağımlılık ve mali egemenlik kavramları bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, CFA frangı aracılığıyla sürdürülen parasal yapının, Batı ve Orta Afrika ülkelerinin para politikası özerkliğini sınırladığını, dış finansman bağımlılığını derinleştirdiğini ve ekonomik entegrasyon süreçlerini merkez ülke lehine şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca bu parasal düzenin yalnızca ekonomik göstergeler üzerinde değil, politik karar alma mekanizmaları ve kalkınma stratejileri üzerinde de belirleyici etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, finansal bağımlılığın güncel parasal mekanizmalar aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğini göstererek, bağımlılık kuramının çağdaş finansal ilişkiler bağlamında yeniden değerlendirilmesine katkı sunmaktadır. Aynı zamanda, Afrika ülkelerinin parasal egemenlik arayışları ve bölgesel ekonomik bütünleşme politikalarına ilişkin eleştirel politika çıkarımları geliştirmeyi hedeflemektedir.