Öz
Since the early 1990s, the increase in critical studies in the field of agriculture and food has led to diversification and differentiation in analyses of this subject. The rise of critical agriculture and food studies represents a significant theoretical restructuring compared to peasantry studies, which dominated critical literature between 1970 and 1990. This theoretical restructuring is particularly evident in the post-developmentalist transformation in the conceptual approach to agriculture and peasant issues. In this context, the study argues that current debates on agriculture and peasant issues are divided between economic, political and post-developmentalist approaches. It further argues that this divergence also creates certain impasses/ruptures. Drawing on Marxism's critical theory of society, the study contends that a way out is possible by re-examining the concept of the food regime within a capitalist framework and the issue of agriculture and rurality as a problem of capitalism. This study proposes to examine the political identity formation developed by the peasantry against capitalist food relations as a class formation, in light of the changes in agriculture and food relations brought about by neoliberal restructuring. This approach also provides the opportunity to evaluate the issue of agriculture and peasants not merely as an economic issue, but as a dynamic process in which social conflicts and political identities are shaped. Thus, by providing a comprehensive analysis covering both past conditions and current political changes, it is expected to contribute to the literature.
Anahtar Kelimeler
Agricultural economics Post-developmentalism Capitalism Marxism Agriculture and food
Kaynakça
- Amin, S. (2020). Emperyalizm ve Eşitsiz Gelişme. İstanbul: Yordam Kitap.
- Aydın, Z. (2017). Çağdaş Tarım Sorunu. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
- Bernstein, H. (2021). Tarımsal Değişimin Sınıfsal Dinamikleri (3. bs.). İstanbul: Yordam Kitap.
- Bonefeld, W. (2014). Yıkıcı Akıl ve Olumsuzlama. İstanbul: Otonom Yayıncılık.
- Booth, D. (1994). Rethinking Social Development: An Overview. In D. Booth (Ed.), Rethinking Social Development: Theory, Research, and Practice (pp. 13–48). London: Longman. https://archive.org/details/rethinkingsocial0000unse
- Boratav, K. (2005). Tarımsal Yapılar ve Kapitalizm. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
- Buttel, F. H. (2001). Some Reflections on Late Twentieth Century Agrarian Political Economy. Sociologia Ruralis, 41(2), 165–181. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00176
- Buttel, F. H., & Newby, H. (1980). The Rural Sociology of the Advanced Societies: Critical Perspectives. London & Montclair: Allanheld, Osmun.
- Castells, M. (2016). İletişim Gücü. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
- Chayanov, A. V. (1986). The Theory of Peasant Economy. Madison, WI: University of Wisconsin Press.
- Clapp, J. (2012). Food. Cambridge: Polity Press.
- Clarke, S. (2023). Marx, Marjinalizm ve Modern Sosyoloji. Bursa: Sentez Yayınları.
- Ecevit, M. (1999). Kırsal Türkiye’nin Değişen Dinamikleri: Gökçeağaç Köyü Monografisi. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.
- Ecevit, M., vd. (2009). Köy Sosyolojisinin Daraltılmış Kapsamından Tarım-Gıda-Köylülük İlişkilerine Yönelik Bazı Değerlendirmeler. Mülkiye Dergisi, 33(262), 40–61. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/561
- Escobar, A. (2000). Encountering Development: The Making and Unmaking of the Third World. Princeton, NJ: Princeton University Press.
- Ferguson, J. (1994). The Anti-Politics Machine: Development, Depoliticization and Bureaucratic Power in Lesotho. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
- Friedmann, H. (2016). Commentary: Food Regime Analysis and Agrarian Questions: Widening The Conversation. Journal of Peasant Studies, 43(3), 681–702. https://doi.org/10.1080/03066150.2016.1146254
- Giddens, A. (2005). Sosyal Teorinin Temel Problemleri. İstanbul: Paradigma Yayınları.
- Gibbon, P., & Neocosmos, M. (1985). Some Problems in the Political Economy of African Socialism. Beverly Hills, CA: Sage.
- Harvey, D. (2008). Yeni Emperyalizm. İstanbul: Everest Yayınları.
- Jameson, F. (2011). Postmodernizm ya da Geç Kapitalizmin Kültürel Mantığı. İstanbul: Nirengi Kitap.
- Koç, M. (2013). Küresel Gıda Düzeni. İstanbul: Notabene Yayınları.
- Lyotard, J.-F. (2000). Postmodern Durum. İstanbul: Kabalcı Yayınları.
- Makki, F. (2014). Sociological Theories of Development (Ders notları). DSOC 6060, Department of Development Sociology, Cornell University.
- McMichael, P. (2022). Gıda Rejimleri ve Tarım Sorunu. İstanbul: Notabene Yayınları.
- Mitchell, T. (1988). Colonizing Egypt. Cambridge: Cambridge University Press.
- Özuğurlu, M. (2008). Anadolu’da Küresel Fabrikanın Doğuşu. İstanbul: Kaldeon Yayınları.
- Özuğurlu, M. (2011). Küçük Köylülüğe Sermaye Kapanı. İstanbul: Notabene Yayınları.
- Rist, G. (2011). Delusions of Economics: The Misguided Certainties of A Hazardous Science. London: Zed Books.
- Ritzer, G. (2019). Klasik Sosyoloji Kuramları. Ankara: De Ki Basım Yayım.
- Sachs, W. (Ed.). (1992). The Development Dictionary: A Guide to Knowledge As Power. London & New York: Zed Books.
- Yılmaz, S. (2025). Parçalanan Bir Yapı Olarak Köylülük: Türk Tarımında Küçük Meta Üreticiliğinin Farklılaşması ve Devamlılığının Analizi (Yayınlanmamış doktora tezi). Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
Öz
1990'ların başından bu yana tarım ve gıda alanındaki eleştirel çalışmaların artması, bu konuya dair analizlerin çeşitlenmesine ve farklılaşmasına yol açmıştır. Eleştirel tarım ve gıda çalışmalarının yükselişi, 1970-1990 arası dönemde eleştirel literatürde ağırlık taşıyan köylülük çalışmalarına göre önemli bir kuramsal yeniden yapılanmayı ifade etmektedir. Bu kuramsal yeniden yapılanma, özellikle tarım ve köylü sorunlarının kavramsal olarak ele alınışındaki post-kalkınmacı dönüşümle kendisini belli etmektedir. Bu bağlamda çalışmada, tarım ve köylü sorununa ilişkin güncel tartışmaların ekonomik, politik ve post-kalkınmacı yaklaşımlar arasında bir ayrılık yaşadığı savunulmaktadır. Bu ayrılığın aynı zamanda belli açmazlar/kırılımlar inşa ettiğini ileri sürmektedir. Bahsedilen açmazların/kırılımların Marksizm'in eleştirel bir toplum kuramı olmasından yola çıkarak; çıkış yolunun gıda rejimi kavramının kapitalist bir çerçevede ve tarım ve köylü sorununun kapitalizmin bir sorunu olarak yeniden ele alınmasıyla mümkün olacağını iddia edilmektedir. Bu çalışma, neoliberal yeniden yapılandırmanın tarım ve gıda ilişkilerindeki değişimleri ışığında, köylülüğün kapitalist gıda ilişkilerine karşı geliştirdiği politik kimlik oluşumunu bir sınıf oluşumu olarak ele almayı önermektedir. Bu yaklaşım, tarım ve köylü sorununu sadece ekonomik bir konu olmaktan çıkarıp, toplumsal çatışmaların ve politik kimliklerin şekillendiği dinamik bir süreç olarak değerlendirme imkânı da tanımaktadır. Böylece hem geçmiş koşulları hem de mevcut politik değişimleri kapsayan bütüncül bir analiz sağlanarak, literatüre katkı vermesi beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Tarım Ekonomisi Post-kalkınmacılık Kapitalizm Marksizm Tarım ve gıda
Etik Beyan
Yok.
Destekleyen Kurum
Yok.
Teşekkür
Yok.
Kaynakça
- Amin, S. (2020). Emperyalizm ve Eşitsiz Gelişme. İstanbul: Yordam Kitap.
- Aydın, Z. (2017). Çağdaş Tarım Sorunu. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
- Bernstein, H. (2021). Tarımsal Değişimin Sınıfsal Dinamikleri (3. bs.). İstanbul: Yordam Kitap.
- Bonefeld, W. (2014). Yıkıcı Akıl ve Olumsuzlama. İstanbul: Otonom Yayıncılık.
- Booth, D. (1994). Rethinking Social Development: An Overview. In D. Booth (Ed.), Rethinking Social Development: Theory, Research, and Practice (pp. 13–48). London: Longman. https://archive.org/details/rethinkingsocial0000unse
- Boratav, K. (2005). Tarımsal Yapılar ve Kapitalizm. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
- Buttel, F. H. (2001). Some Reflections on Late Twentieth Century Agrarian Political Economy. Sociologia Ruralis, 41(2), 165–181. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00176
- Buttel, F. H., & Newby, H. (1980). The Rural Sociology of the Advanced Societies: Critical Perspectives. London & Montclair: Allanheld, Osmun.
- Castells, M. (2016). İletişim Gücü. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
- Chayanov, A. V. (1986). The Theory of Peasant Economy. Madison, WI: University of Wisconsin Press.
- Clapp, J. (2012). Food. Cambridge: Polity Press.
- Clarke, S. (2023). Marx, Marjinalizm ve Modern Sosyoloji. Bursa: Sentez Yayınları.
- Ecevit, M. (1999). Kırsal Türkiye’nin Değişen Dinamikleri: Gökçeağaç Köyü Monografisi. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.
- Ecevit, M., vd. (2009). Köy Sosyolojisinin Daraltılmış Kapsamından Tarım-Gıda-Köylülük İlişkilerine Yönelik Bazı Değerlendirmeler. Mülkiye Dergisi, 33(262), 40–61. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/561
- Escobar, A. (2000). Encountering Development: The Making and Unmaking of the Third World. Princeton, NJ: Princeton University Press.
- Ferguson, J. (1994). The Anti-Politics Machine: Development, Depoliticization and Bureaucratic Power in Lesotho. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
- Friedmann, H. (2016). Commentary: Food Regime Analysis and Agrarian Questions: Widening The Conversation. Journal of Peasant Studies, 43(3), 681–702. https://doi.org/10.1080/03066150.2016.1146254
- Giddens, A. (2005). Sosyal Teorinin Temel Problemleri. İstanbul: Paradigma Yayınları.
- Gibbon, P., & Neocosmos, M. (1985). Some Problems in the Political Economy of African Socialism. Beverly Hills, CA: Sage.
- Harvey, D. (2008). Yeni Emperyalizm. İstanbul: Everest Yayınları.
- Jameson, F. (2011). Postmodernizm ya da Geç Kapitalizmin Kültürel Mantığı. İstanbul: Nirengi Kitap.
- Koç, M. (2013). Küresel Gıda Düzeni. İstanbul: Notabene Yayınları.
- Lyotard, J.-F. (2000). Postmodern Durum. İstanbul: Kabalcı Yayınları.
- Makki, F. (2014). Sociological Theories of Development (Ders notları). DSOC 6060, Department of Development Sociology, Cornell University.
- McMichael, P. (2022). Gıda Rejimleri ve Tarım Sorunu. İstanbul: Notabene Yayınları.
- Mitchell, T. (1988). Colonizing Egypt. Cambridge: Cambridge University Press.
- Özuğurlu, M. (2008). Anadolu’da Küresel Fabrikanın Doğuşu. İstanbul: Kaldeon Yayınları.
- Özuğurlu, M. (2011). Küçük Köylülüğe Sermaye Kapanı. İstanbul: Notabene Yayınları.
- Rist, G. (2011). Delusions of Economics: The Misguided Certainties of A Hazardous Science. London: Zed Books.
- Ritzer, G. (2019). Klasik Sosyoloji Kuramları. Ankara: De Ki Basım Yayım.
- Sachs, W. (Ed.). (1992). The Development Dictionary: A Guide to Knowledge As Power. London & New York: Zed Books.
- Yılmaz, S. (2025). Parçalanan Bir Yapı Olarak Köylülük: Türk Tarımında Küçük Meta Üreticiliğinin Farklılaşması ve Devamlılığının Analizi (Yayınlanmamış doktora tezi). Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Politika ve Yönetim (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 27 Ekim 2025 |
| Kabul Tarihi | 16 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 26 Ocak 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1811371 |
| IZ | https://izlik.org/JA28YX56SC |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 1 |
Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.