İŞGÖREN PERFORMANSINI BELİRLEYEN FAKTÖRLERİN ETKİ DÜZEYLERİ: BİR ÖLÇEK GELİŞTİRME ÇALIŞMASI

Gülnaz Kılıç Özkaynar; Mehmet Sadık Öncül

doi:10.37880/cumuiibf.1811413

TR EN

İŞGÖREN PERFORMANSINI BELİRLEYEN FAKTÖRLERİN ETKİ DÜZEYLERİ: BİR ÖLÇEK GELİŞTİRME ÇALIŞMASI

Öz

İşgören performansı alan yazın çok boyutlu bir kavram olarak ele alınmakla birlikte, mevcut araştırmaların faktör gruplarını parçalı bir biçimde incelemesi nedeniyle bütüncül bir ölçme aracına olan ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırmada, işgören performansını etkileyen faktörleri bütüncül bir perspektifle ele alınarak geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek amaçlanmıştır. Karma araştırma yönteminin benimsendiği bu araştırmanın nitel aşamasında 33 işgören ve 28 bilim uzmanı ile mülakat gerçekleştirilmiştir. Bu verilerden elde edilen boyutlar ışığında oluşturulan soru havuzu, 657 ve 284 katılımcı ile yapılan iki pilot uygulama ve 1070 katılımcı ile gerçekleştirilen ana uygulama sürecinde test edilmiştir. Ölçek açıklayıcı faktör analizi sonucunda 43 maddeden 14 maddeye düşürülmüş, doğrulayıcı faktör analizi ile ölçeğin yapı geçerliliği sağlanmıştır. Araştırma bulguları, yönetsel/örgütsel faktörlerin performans üzerinde en yüksek etkiyle ilk sıraya sahip olduğunu, ikinci sırada bireysel faktörlerin ve üçüncü sırada çevresel faktörlerin de etkin olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, işgören performansının tek boyutlu müdahalelerle değil, bireysel kapasitelerin güçlendirilmesi, yönetsel uygulamaların iyileştirilmesi ve çevresel koşulların dikkate alındığı bütünleşik stratejiler aracılığıyla geliştirilebileceğini ortaya koymaktadır. Geliştirilen bu ölçeğin performans sorunlarının kökenini tanımlama, insan kaynakları politikalarını veri temeline dayandırma ve müdahale stratejilerini sıralama konularında rehberlik edeceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

THE LEVELS OF INFLUENCE OF FACTORS DETERMİNİNG EMPLOYEE PERFORMANCE: A SCALE DEVELOPMENT STUDY

Abstract

While employee performance is considered a multidimensional concept in the literature, the need for a comprehensive measurement tool has been identified due to the fragmented examination of factor groups in existing studies. This study aims to develop a valid and reliable measurement tool by addressing the factors affecting employee performance from a comprehensive perspective. In the qualitative phase of this mixed-methods research, interviews were conducted with 33 employees and 28 scientific experts. The question pool created based on the dimensions obtained from these data was tested in two pilot applications with 657 and 284 participants and in the main application process with 1070 participants. As a result of the exploratory factor analysis, the scale was reduced from 43 items to 14 items, and the construct validity of the scale was ensured through confirmatory factor analysis. The research findings show that managerial/organizational factors have the highest impact on performance, followed by individual factors in second place and environmental factors in third place. The results obtained reveal that employee performance can be improved not through one-dimensional interventions, but through integrated strategies that strengthen individual capacities, improve managerial practices, and take environmental conditions into account. This developed scale is expected to provide guidance in identifying the root causes of performance problems, basing human resources policies on data, and prioritizing intervention strategies.

Keywords

Etik Beyan

Çalışmanın veri toplama aracını uygulamadan önce Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Etik Değerlendirme Kurulu’nun 21.08.2023 tarihli ve 2023/13 sayılı kararı ile etik onay alınmıştır.

Teşekkür

Çalışmamıza katılan işgörenlere teşekkür ederiz.

Kaynakça

Adi Pracoyo, N., Tubastuvi, N., Santoso, S. B., & Wahyuni, S. (2022). Determinants of employee performance: The mediating role of job satisfaction. International Journal of Research in Business and Social Science, 11(2), 144–156. https://doi.org/10.20525/ijrbs.v11i2.1595
Adimulyo, N., Ustria Mala, R., & Sudianto. (2023). The ınfluence of workload and work stress on employee performance at pt asuransı jasa tanıa tbk. PENANOMICS: International Journal of Economics, 2(2), 10–19. https://doi.org/10.56107/penanomics.v2i2.118
Aguinis, H., Joo, H., & Gottfredson, R. K. (2011). Why we hate performance management and why we should love it. Business Horizons, 54(6), 503-507. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2011.06.001
Ak, M., & Sezer, Ö. (2018). Kamu personeli sisteminde çalışanların görevde yükselmesinde kayırmacılık sorunu. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23,739-757.
Al Kahtani, N. S., & Sulphey, M. M. (2022). A Study on How Psychological Capital, Social Capital, Workplace Wellbeing, and Employee Engagement Relate to Task Performance. Sage Open, 12(2). https://doi.org/10.1177/21582440221095010
Allen, T. D., Herst, D. E., Bruck, C. S., & Sutton, M. (2000). Consequences associated with work-to-family conflict: A review and agenda for future research. Journal of Occupational Health Psychology, 5(2), 278–308. https://doi.org/10.1037/1076-8998.5.2.278
Altunışık, R., Gegez, E., Sığrı, Ü., Koç, E., Yüksel, A., Boz, H., & Yıldız, E. (2022). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Yeni perspektifler. Seçkin Yayıncılık.
Armstrong, M. (2014). A handbook of human resource management practice. Kogan Page Ltd.

Armstrong, M., & Taylor, S. (2014). Armstrong’s handbook of human resource management practice. Kogan Page Publishers.
Aytaç, S. (2005). Çalışma yaşamında kariyer yönetimi planlaması gelişimi ve sorunları. Ezgi Kitabevi.
Baird, K., Nuhu, N., & Jiao, L. (2024). The effect of Porter’s competitive forces on competitive advantage and organisational performance and the moderating role of management accounting practices. J Manag Control, 35, 303-332. https://doi.org/10.1007/s00187-024-00375-4
Barney, J. (2010). Gaining and sustaining competitive advantage. Pearson.
Barutçugil, İ. (2015). Performans yönetimi. Kariyer Yayıncılık.
Basuki, T. W., Wahyuni, S., Tubastuvi, N., & Fitriati, A. (2022). Analysis of determinants of employee performance: A case study. ADPEBI International Journal of Business and Social Science, 2(2), 56–73. https://doi.org/10.54099/aijbs.v2i2.324
Burton, R. M., Lauridsen, J., & Obel, B. (2004). The impact of organizational climate and strategic fit on firm performance. Human Resource Management, 43(1), 67-82. https://doi.org/10.1002/hrm.20003
Campbell, J. P., & Wiernik, B. M. (2015). The modeling and assessment of work performance. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 2, 47-74. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032414-111427
Canbolat, M. A. (2023). İş stresinin işgören performansına etkisinde kurumsal aidiyetin düzenleyici rolü. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(4), 2435-2448. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1308035
Cao, T. H., Chai, D. S., Nguyen, L. P., Nguyen, H. T., Han, C. S.-h., & Park, S. (2025). Learning organization and employee performance: The mediating role of job satisfaction in the Vietnamese context. The Learning Organization: An International Journal, 32 (7): 53–73. https://doi.org/10.1108/TLO-09-2023-0177
Clark, V., & Ivankova, N. (2018). Karma yöntemler araştırması alana yönelik bir kılavuz. Nobel Yayıncılık.
Coşkun, R., Altunışık, R., & Yıldırım, Y. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı. Sakarya Yayınıcılık.
Creswell, J. (2015). Nitel araştırma yöntemleri. Siyasal Kitabevi.
Creswell, J., & Creswell, D. (2021). Araştırma tasarımı nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Nobel Yayıncılık.
Cunliffe, A. L. (2008). Organization theory. SAGE Publications Ltd.
Çetin, D., & Bülbül, T. (2017). Okul yöneticilerinin tekno-stres algıları ile bireysel yenilikçilik özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3);1241-1264. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017.17.31178-338821
Çiçek, H., & Öztürk, F. (2023). Psikolojik sağlamlığın işgören performansı üzerindeki etkisinde öz-şefkatin aracı rolü. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 363-381. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1230105
Dacholfany, M. I., & Emawati, E. (2022). The ınfluence of leadership style and environment work to work motivation of smp teachers in bandar sribhawono distric lampung timur district. Edumaspul: Jurnal Pendidikan, 6(2),1991-1999.
Datta, D., Guthrie, J., & Wright, P. (2005). Human resource management and labor productivity: Does ındustry matter?. Academy of Management Journal, 48(1), 35-145. https://doi.org/10.5465/amj.2005.15993158
DeNisi, A. S., & Murphy, K. R. (2017). Performance appraisal and performance management: 100 years of progress?. Journal of Applied Psychology, 102(3), 421–433. https://doi.org/10.1037/apl0000085
DeVellis, R. (2012). Ölçek geliştirme kuram ve uygulamalar (Cev. Ed. Tarık Totan). Nobel Yayıncılık.
Diamantidis, A., & Chatzoglou, P. (2019). Factors affecting employee performance: An empirical approach. International Journal of Productivity and Performance Management, 68, 171-193. https://doi.org/10.1108/ijppm-01-2018-0012
Do, H., Chu, L. X., & Shipton, H. (2025). How and when AI-driven HRM promotes employee resilience and adaptive performance: A self-determination theory. Journal of Business Research, 192, https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2025.115279
Dollard, M. F., & Bakker, A. B. (2010). Psychosocial safety climate as a precursor to conducive work environments, psychological health problems, and employee engagement. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 83(3), 579–599.
Drucker, P. (2000). Geleceğin önderi. (Çev) H.Tok. Form Yayıncılık.
Forbes, D. L. (2011). Toward a unified model of human motivation. Review of General Psychology, 15(2), 85-98. https://doi.org/10.1037/a0023483
Griffin, M. A., Neal, A., & Parker, S. K. (2017). A new model of work role performance: Positive behavior in uncertain and interdependent contexts. Academy of Management Journal, 50(2), 327-347. https://doi.org/10.5465/amj.2007.24634438
Güner, M. (2008). Bir stratejik yönetim modeli olarak balanced scorecard. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1);247-265.
Hanelt, A., Bohnsack, R., Marz, D., & Marante, C. A. (2020). A systematic review of the literature on digital transformation: Insights and ımplications for strategy and organizational change. Journal of Management Studies, 58(5), 1159-1197. https://doi.org/10.1111/joms.12639
Hoffman, B. J., & Woehr, D. J. (2006). A quantitative review of the relationship between person–organization fit and behavioral outcomes. Journal of Vocational Behavior, 68(3), 389-399. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2005.08.003
Hoşgör, H. (2019). Sağlık işletmelerinde ilişkisel pazarlama stratejileri ile hastaların davranışsal niyetleri arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi. İstanbul Üniveritesi Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi.
Hsu, L. (2013). Work motivation, job burnout, and employment aspiration in hospitality and tourism students an exploration using the self-determination theory. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 13(1),180–189. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2013.10.001
Janssen, O., Lam, C. K., & Huang, X. (2009). Emotional exhaustion and job performance: The moderating roles of distributive justice and positive affect. Journal of Organizational Behavior, 31(6), 787-809. https://doi.org/10.1002/job.614
Janssen, O., Van de Vliert, E., & West, M. (2004). The bright and dark sides of individual and group innovation: a Special Issue introduction. Journal of Organizational Behavior, 25(2), 129-145. https://doi.org/10.1002/job.242
Jo, J., Chadwick, C., & Han, J. H. (2024). How the human resource (HR) function adds strategic value: A relational perspective of the HR function. Human Resource Management, 63(1), 5-23. https://doi.org/10.1002/hrm.22184
Johns, G. (2006). The essential ımpact of context on organizational behavior. Academy of Management Review, 31(2), https://doi.org/10.5465/amr.2006.20208687
Judge, T. A., Heller, D., & Mount, M. K. (2002). Five-factor model of personality and job satisfaction: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 87(3), 530–541. https://doi.org/10.1037/0021-9010.87.3.530
Judge, T., & Zapata, C. (2015). The person–situation debate revisited: Effect of situation strength and trait activation on the validity of the big five personality traits in predicting job performance. Academy of Management Journal, 58 (4), 1149-1179. https://doi.org/10.5465/amj.2010.0837
Karagöz, Y., & Bardakçı, S. (2020). Bilimsel araştırmalarda kullanılan ölçme araçları ve ölçek geliştirme. Nobel Yayıncılık.
Koçel, T. (2018). İşletme yöneticiliği. Beta Yayıncılık.
Koopmans, L., Bernaards, C. M., Hildebrandt, V. H., Schaufeli, W. B., & Van der Beek, A. J. (2011). Conceptual frameworks of ındividual work performance. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 53(8), 856-866. https://doi.org/10.1097/JOM.0b013e318226a763
Kumar, R. (2011). Araştırma yöntemleri. Edge Akademi.
Kyriacou, C. (2001). Teacher stress: Directions for future research. Educational Review, 53(1), 27–35. https://doi.org/10.1080/00131910120033628
Locke, E. A., & Latham, G. P. (2017). New developments in goal setting and task performance. Routledge.
Lucas, J. L., & Heady, R. B. (2002). Flextime commuters and their driver stress, feelings of time urgency, and commute satisfaction. Journal of Business and Psychology, 16(4), 565–572. https://doi.org/10.1023/A:1015402302281
Mathieu, J., Maynard, M. T., Rapp, T., & Gilson, L. (2008). Team effectiveness 1997-2007: A review of recent advancements and a glimpse ınto the future. Journal of Management, 34(3), 410-476. https://doi.org/10.1177/0149206308316061
Mathis, R., & Jackson, J. (2007). Human resource management. Essential Perspectives.
McKee-Ryan, F., Song, Z., Wanberg, C. R., & Kinicki, A. J. (2005). Psychological and physical well-being during unemployment: A meta-analytic study. Journal of Applied Psychology, 90(1), 53–76. https://doi.org/10.1037/0021-9010.90.1.53
Mondy, R., & Mondy, J. (2017). İnsan kaynakları yönetimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Nabil, H. A., & Habiburrahman, H. (2023). Influence of training and work motivation on employee performance at pt ptpn vıı bandar lampung during the Covid-19 pandemi. BIMA Journal (Business, Management, & Accounting Journal), 4(1). https://doi.org/10.37638/bima.4.1.59-66
Nankervis, A. M., Bairds, J., & Shields, J. (2019). Human resource management: Strategy and practice. Cengage Learning Australia. (10. Edition).
Newstrom, J. W. (2007). Organizational behavior: Human behavior at work. McGraw-Hill Irwin.
Northouse, P. (2014). Önderlik kuram ve uygulamalar. Sürat Yayınları.
Özkaynar, G.K. (2025). İş hayatında mikroagresyon: Bir ölçek geliştirme çalışması. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(28), 29-46. https://doi.org/10.58635/ufuksbedergi.1808490
Patton, M. Q. (2015). Qualitative research and evaluation methods. (4th ed.). Sage Publication.
Pertusa‐Ortega, E. M., Molina‐Azorín, J. F., & Claver‐Cortés, E. (2010). Competitive strategy, structure and firm performance: A comparison of the resource‐based view and the contingency approach. Management Decision, 48 (8), 1282–1303.
Prabowo, T., Noermijati, N., & Irawanto, D. (2018). The ınfluence of transformatıonal leadershıp and work motıvatıon on employee performance medıated by job satısfactıon. Jurnal Aplikasi Manajemen, 16(1), 171-178. https://doi.org/10.21776/ub.jam.2018.016.01.20
Rahim, M. A. (2023). Managing conflict in organizations. Routledge.
Rahmawati, D., & Pogo, T. (2023). The ınfluence of a non-physical work environment, transformational leadership, and work motivation as mediating variables on the performance of state civil apparatus in the directorate general of metal ındustry, machinery, transportation and electronics. Indonesian Journal of Business Analytics, 3(4), 1113-1140. https://doi.org/10.55927/ijba.v3i4.5232
Robbins, S. P. (2003). Organisational behaviour. Prentice Hall.
Saluy, A. B., Prawıra, B., & Buntaran, D. F. (2019). The ınfluence of leadership, working culture, and working environment for the ministry of administrative reform and bureaucracy. International Journal of Business and Economic Affairs, 4(5), 224-234. https://www.ijbea.com/ojs/index.php/ijbea/article/view/122
Smollan, R. K., & Mooney, S. K. (2024). The bright side and dark side of performance expectations: the role of organizational culture and the impact on employee performance and wellbeing. International Studies of Management & Organization, 54(3), 218–237. https://doi.org/10.1080/00208825.2024.2320580
Suifan, T. S., Sweis, R. J., Alsayyed, N. M., Kilani, B. A., & Juaid, M. M. (2021). Organisational justice and job engagement predicating work performance. International Journal of Business Excellence, 24(1), 1-23. https://doi.org/10.1504/IJBEX.2020.10024930
Tabachnik, B., & Fidel, L. (2013). Using multivariate statistics. Pearson Education.
Taras, V., Kirkman, B. L., & Steel, P. (2010). Examining the impact of culture's consequences: A three-decade, multilevel, meta-analytic review of Hofstede's cultural value dimensions. Journal of Applied Psychology, 95(3), 405–439. https://doi.org/10.1037/a0018938
Troth, A. C., Lawrence, S. A., & Ashkanasy, N. M. (2018). Interpersonal emotion regulation in the workplace: A conceptual and operational review and future research agenda. International Journal of Management Reviews, 20(2), 523–543. https://doi.org/10.1111/ijmr.12144
TÜİK. (2024). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Isgucu-Istatistikleri-Aralik2013-16005.
Uyargil, C. (2013). Performans yönetimi sistemi. (3.Baskı). Beta Yayıncılık
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
Yu, K., Wang, Z., & Huang, Y. (2018). Work-family conflict and organizational citizenship behavior: The role of job satisfaction and decision authority. Frontiers of Business Research in China, 12(17). https://doi.org/10.1186/s11782-018-0039-5
Yukl, G. (2013). Leadership in organizations. Pearson.
Zapata-Phelan, C. P., Colquitt, J. A., Scott, B. A., & Livingston, B. (2009). Procedural justice, interactional justice, and task performance: The mediating role of intrinsic motivation. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 108(1), 93–105. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2008.08.001

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İşletme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gülnaz Kılıç Özkaynar ^*
0000-0002-0002-4526
Türkiye

Mehmet Sadık Öncül
0000-0002-5268-2096
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

27 Ekim 2025

Kabul Tarihi

1 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1811413

IZ

https://izlik.org/JA94DE62SX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kılıç Özkaynar, G., & Öncül, M. S. (2026). İŞGÖREN PERFORMANSINI BELİRLEYEN FAKTÖRLERİN ETKİ DÜZEYLERİ: BİR ÖLÇEK GELİŞTİRME ÇALIŞMASI. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(1), 214-237. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1811413