İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE’NİN HİDRO-HEGEMONİK POZİSYONUNUN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ: FIRAT-DİCLE HAVZASINDAN BİR ANALİZ

Bu çalışma, iklim değişikliğinin Fırat-Dicle Havzası’nda Türkiye’nin hidro-hegemonik pozisyonu üzerindeki etkisini hidro-hegemonya çerçevesinde incelemektedir. Temel araştırma sorusu, iklim değişikliğine bağlı hidrolojik belirsizliklerin, artan su talebinin ve aşağı kıyıdaş devlet kırılganlığının Türkiye’nin hidro-hegemonik kapasitesinin kullanımına ilişkin maliyet baskısını nasıl artırabileceği ve egemenlik-duyarlı teknik koordinasyon araçlarını Türkiye açısından neden daha rasyonel bir politika seçeneği hâline getirebileceğidir. Çalışma, nitel vaka analizi ve belge incelemesine dayanmakta, hidro-hegemonya, iş birliği eşiği, devlet kırılganlığı ve bileşik iklim-talep baskısı kavramlarını birlikte kullanmaktadır. İş birliği eşiği, ampirik olarak ölçülmüş bir kırılma noktası değil, düşük koordinasyonlu politika çizgisinin maliyetinin arttığı nitel bir karar alanı olarak tanımlanmaktadır. Temel argüman, iklim değişikliğinin Türkiye’nin hidro-hegemonik kapasitesini ortadan kaldırmadığı, ancak hidrolojik belirsizlik, aşağı kıyıdaş kırılganlığı ve normatif/diplomatik baskılarla birlikte teknik, diplomatik, hukuki/normatif ve güvenlik maliyet baskısı üretebilecek kanallar oluşturduğudur. Bulgular, bu baskının özellikle rezervuar işletimi, veri paylaşımı, kuraklık yönetimi ve aşağı kıyıdaşlarla diplomatik temas alanlarında yoğunlaşabileceğini göstermektedir. 2024 Türkiye-Irak Çerçeve Anlaşması, iklim baskısının doğrudan sonucu olarak değil, Türkiye’nin egemenlik-duyarlı teknik koordinasyon çizgisinin güncel kurumsal örneği olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, katı tek taraflılık ile kapsamlı havza yönetimi arasında egemenlik-duyarlı uyarlanabilir su diplomasisi çerçevesini önermektedir. Kuramsal katkısı, hidro-hegemonyayı yalnızca kapasite üzerinden değil, değişen iklimsel ve kurumsal koşullar altında ortaya çıkabilecek maliyet baskısı ve maliyet kanalları üzerinden de analiz etmesidir.

This study examines the impact of climate change on Türkiye’s hydro-hegemonic position in the Euphrates-Tigris Basin through the framework of hydro-hegemony. Its central research question asks how climate-induced hydrological uncertainty, rising water demand, and downstream state fragility may increase the cost pressure associated with exercising Türkiye’s hydro-hegemonic capacity, and why sovereignty-sensitive technical coordination instruments may become a more rational policy option for Türkiye. The study relies on qualitative case analysis and document analysis, and employs the concepts of hydro-hegemony, cooperation threshold, state fragility, and compound climate-demand pressure. The cooperation threshold is not treated as an empirically measured tipping point, but as a qualitative decision space in which the cost pressure associated with a low-coordination policy line becomes more visible. The main argument is that climate change does not eliminate Türkiye’s hydro-hegemonic capacity; rather, together with hydrological uncertainty, downstream fragility, and normative/diplomatic pressures, it creates channels through which technical, diplomatic, legal/normative, and security-related cost pressures may rise. The findings indicate that these pressures may become more visible in reservoir operation, data sharing, drought management, and diplomatic engagement with downstream riparians. The 2024 Türkiye-Iraq Framework Agreement is not interpreted as a direct outcome of climate pressure, but as a recent institutional example of Türkiye’s sovereignty-sensitive technical coordination approach. The study proposes a sovereignty-sensitive adaptive water diplomacy framework between rigid unilateralism and comprehensive basin management.