Türkiye'de Bankaların Net Faiz Marjlarının Belirleyicileri ve Ticari Bankaların Finansal Yapısına Etkisinin Teorik ve Amprik Olarak İncelenmesi

Banks are the most important financial institutions operating in order to provide financing by transferring the fund accumulation to the institutions and individuals in need of resources, and to develop the economic structure, domestic and foreign trade and the financial system. It is important for banks to be financially sound and efficient in order to maintain economic development and financial stability. For this reason, the "Net Interest Margin" (NIM) of banks is used as an analysis tool by both bank managements and banking researchers since it is considered as an important indicator in the sector in evaluating financial soundness, profitability performance, loan pricing and measuring the efficiency of bank activities. In this study, the determinants of "NIM" and its impact on the financial structure of commercial banks are analyzed by panel data analysis method using quarterly data of 15 commercial banks operating in the Turkish banking system with the highest asset size and covering the period 2003Q1-2022Q2. In the model; credit risk, liquidity risk, capital structure, equity structure, market power, profitability, interest income, interest expense ratio, total assets, etc. are taken as independent endogenous variables; interest rates, exchange rates, inflation, economic growth are taken as macroeconomic variables. As a result of the analysis, a significant and positive relationship was found between NIM and return on equity, loan ratio, capital adequacy, interest income ratio, non-interest income ratio, TL deposit rates and exchange rates. On the other hand, total assets, credit risk, financial asset ratio, TL loan rate, inflation and economic growth variables have a statistically significant and negative effect on NIM. In addition, market power, deposit ratio, liquidity risk and equity structure variables have no statistically significant effect on NIM.

Bankalar, fon birikiminin kaynak ihtiyacı olan kurum ve kişilere aktarılması yoluyla finansman sağlanması, ekonomik yapının, iç ve dış ticaretin ve finansal sistemin gelişmesi amacıyla faaliyet gösteren en önemli finansal kurumlardır. Bankaların finansal yönden sağlam, etkin ve verimli olması, ekonomik gelişme ve finansal istikrarın südürülmesi açısından önemlidir. Bu nedenle; bankaların “Net Faiz Marjı” (NFM), sektörde, finansal sağlamlığın, kârlılık performansının değerlendirilmesinde, kredi fiyatlamasında, banka faaliyetlerinin verimliliğinin ölçülmesinde, finansal aracılık maliyetinin anlaşılmasında önemli bir gösterge olarak kabul edildiğinden gerek banka yönetimleri ve gerekse bankacılık otoriteleri ile araştırmacıları tarafından bir analiz aracı olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada; Türk bankacılık sisteminde faaliyet gösteren ve aktif büyüklüğü en yüksek 15 ticari bankanın üçer aylık dönemler halinde sağlanan ve 2003Q1-2022Q2 dönemini kapsayan verileri kullanılarak panel veri analizi yöntemiyle “NFM”nın belirleyicileri ve ticari bankaların finansal yapısına etkisi incelenmiştir. Oluşturulan modelde; kredi riski, likidite riski, sermaye yapısı, özkaynak yapısı, piyasa gücü, kârlılığı, faiz gelirleri, faiz giderleri oranı, toplam varlıklar vb bağımsız içsel değişkenler; faiz oranları, döviz kurları, enflasyon, ekonomik büyüme makro ekonomik değişkenler olarak alınmıştır. Yapılan analiz sonucunda; NFM ile özkaynak kârlılığı, kredi oranı, sermaye yeterliliği, faiz gelirleri oranı, faiz dışı gelirler oranı, TL mevduat faizleri ve döviz kurları arasında anlamlılık düzeyinde ve pozitif yönlü bir ilişki belirlenmiştir. Diğer yandan, toplam varlıklar, kredi riski, finansal varlık oranı, TL kredi faizi, enflasyon ve ekonomik büyüme değişkenlerinin NFM’nı istatiksel olarak anlamlılık düzeyinde ve negatif yönlü etkilemekte olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, piyasa gücü, mevduat oranı, likidite riski ve özkaynak yapısı değişkenlerinin NFM üzerindeki etkisinin istatistiksel olarak anlamlılık seviyesinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.