Türk Bankacılık Sektöründe Faiz Dışı Gelirler ve Banka Performans İlişkisinin İncelenmesi

The traditional function of conventional banks is to mediate the supply and demand of funds. In this context, the most important source of income for banks is interest income. However, since the beginning of the 2000s, developments in the field of technology, increasing competition among banks and the decrease in net interest and profit margins in parallel have caused banks to offer different services than loan and deposit transactions. This increase in service diversity resulted in rapid increases in non-interest income items from non-traditional activities as well as interest income, which is among the basic incomes of banks. The aim of the study is to econometrically investigate the relationship between non-interest income rates, asset and return on capital ratios of the Turkish banking sector. Quarterly data covering the period between 2003 and 2022 were used in the study. Time series analysis was used as a method in the study. In order to test the relationship between the variables, the "Lee Strazicich Unit Root Test", which also takes into account the structural breaks, was applied to the series. Whether there is any causality between the variables, and if there is causality, the direction of this relationship was tested with the "Toda Yamamoto Test".

Konvansiyonel bankaların geleneksel işlevi, fon arz ve taleplerine aracılık etmektedir. Bu kapsamda bankaların en önemli gelir kaynağı faiz gelirleridir. Fakat 2000’li yılların başından itibaren teknoloji alanında yaşanan gelişmeler, bankalar arası artan rekabet ve buna paralel olarak net faiz ve kar marjlarındaki azalmalar, bankaları kredi ve mevduat işlemlerinden farklı hizmetler sunmalarına neden olmuştur. Hizmet çeşitliliğindeki bu artış, bankaların temel gelirleri arasında bulunan faiz gelirlerinin yanı sıra geleneksel olmayan faaliyetlerden elde edilen faiz dışı gelir kalemlerinde hızlı artışlar görülmüştür. Çalışmanın amacı, Türk bankacılık sektörü faiz dışı gelir oranlarının, aktif ve sermaye karlılığı oranları arasındaki ilişkinin ekonometrik olarak araştırılmasıdır. Çalışmada 2003-2022 arası dönemi kapsayan üçer aylık veriler kullanılmıştır. Çalışmada yöntem olarak zaman serisi analizlerinden yararlanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiyi test edebilmek için serilere yapısal kırılmaları da dikkate alan “Lee Strazicich Birim Kök Testi” uygulanmıştır. Değişkenler arasında herhangi bir nedenselliğin olup olmadığı, nedensellik mevcutsa bu ilişkinin yönünün ne olduğu “Toda Yamamoto Testi” ile karşılıklı olarak test edilmiştir. Toda-Yamamoto nedensellik testi sonuçlarına göre, faiz dışı gelir serisinden aktif ve sermaye karlılığı serisine doğru karşılıklı olarak kurulan hipotezlerde istatistiksel olarak bir nedensellik ilişkisinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.